Χ. Μιχαλακέας MD, PhD
Καρδιολόγος,
Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών,
Υπεύθυνος Λιπιδαιμικού Ιατρείου Ευρωκλινικής Αθηνών
Ειδικός Γραμματέας Ελληνικής Εταιρείας Λιπιδιολογίας Αθηροσκλήρωσης και Αγγειακής Νόσου
Η λιποπρωτεΐνη (α) [Lp(a)] αποτελέι έναν ανεξάρτητο, αιτιολογικό, κληρονομούμενο παράγοντα κινδύνου που συνδέεται με μια πλειάδα καρδιαγγειακλων νοσημάτων, συμπεριλαμβανομένου της στεφανιαίας νόσου και της στένωσης της αορτίκής βαλβίδας. Έχει βρεθεί οτι εκφράζει σημαντική προαθηρογόνο, προφλεγμονώδη και προθρομβωτική δράση.[1] Για το λόγο αυτό, σύμφωνα με την πρόσφατη αναθεώρηση την Ευρωπαικών κατευθυντηρίων οδηγιών, μέτρηση της Lp(a) πρέπει να γίνεται τουλάχιστον μια φορά στη ζωή των ενηλίκων ατόμων και, υπό προϋποθέσεις, και σε παιδιά, με στόχο την καλύτερη διαστρωμάτωση του καρδιαγγειακού κινδύνου και τη βελτιστοποίηση των παραγόντων κινδύνου.[2]
Τα επίπεδα της Lp(a) καθορίζονται κυρίως γενετικά και είναι, σε σημαντικό ποσοστό, ανεξάρτητα από τη διατροφή, τη σωματική δραστηριότητα και άλλους περιβαλλοντικούς παράγοντες. Τα συνήθη υπολιπιδαιμικά φάρμακα ελάχιστη επίδραση επιφέρουν στα επίπεδα της Lp(a). Εξαίρεση αποτελέι ο νεότερος αναστολεα της CETP Obicetrapib και οι αναστολείς της PSCK-9) που ελαττώνουν τα επίπεδα της Lp(a) χωρίς να είναι ειδικά σχεδιασμένα για το σκοπό αυτό. Τα αποτελέσματα είναι ήπιας έντασης και δεν συνοδεύονται από τεκμηριωμένο καρδιαγγειακό όφελος.
Η απολιποπρωτεΐνη (α) [apo(a)], βασικό συστατικό της Lp(a), συντίθεται στο ήπαρ, και τα επίπεδα της βρίσκονται υπό αυστηρό γενετικό έλεγχο μέσω του γονιδίου LPA, με ποσοστό μόλις 30% να επηρεάζεται από επιγενετικούς παράγοντες. Για αυτό το λόγο κάποιες νεότερες στοχευμένες θεραπείες για την ελάττωση της Lp(a) εστιάζουν στην αναστολή της σύνθεσης της apo (a) στο ήπαρ με ειδικά σχεδιασμένα αντινοηματικά νουκλεοτίδια (Antisense oligonucleotides, ASO) ή μικρά παρεμβαλόμενα RNA (Small interfering RNA, SiRNA).
Το φάρμακο Pelacarsen (TQJ 230) αποτελεί ένα ASO το οποίο ενώνεται με το mRNA που αντιγράφει το γονίδιο της LPA και περιορίζει τη σύνθεση της apo(a) στο ήπαρ. Σε υποδόρια χορήγηση το φάρμακο έχει βρεθεί ότι ελαττώνει τα επίπεδα της Lp(a) έως 80%, χωρίς σοβαρές ανεπιθήμητες ενέργειες.[3] Στην παρούσα φάση το Pelacarsen είναι το πρώτο στοχευμένο φάρμακο κατά της Lp(a) που δοκιμάζεται σε μελέτη κλινικής αποτελεσματικότητας. Στη μελέτη Lp(a)HORIZON το φάρμακο χορηγείται σε δόση 80 mg μηνιαίως σε πάσχοντες από καρδιαγγειακή νόσο και αυξημένα επίπεδα Lp(a), με στόχο να βρεθεί αν μειώνεται η εμφάνιση καρδιαγγειακών επεισοδίων. Τα αποτελέσματα της μελέτης αναμένονται εντός του 2026.[4]
Τρία φάρμακα της κατηγορίας των SiRNA (Olpasiran, Zerlasiran και Lepodisiran) έχουν δείξει βιοχημική αποτελεσματικότητα στην ελάττωση των επιπέδων της Lp(a), που φτάνει να προσεγγίζει το εντυπωσιακό ποσοστό του 100%.[5] Η κλινική αποτελεσματικότητα του Olpasiran εξετάζεται σε περίπου 7.300 πάσχοντες από καρδιαγγειακή νόσο με αυξημένα επίπεδα Lp(a), στη φάσης 3 μελέτη OCEAN(a)-Outcomes trial.[6] Το Zerlasiran μπορεί να οδηγήσει σε σταθερή μείωση των επιπέδων της Lp(a) έως 98% και είναι καλά ανεκτό απότους συμμετέχοντες στις μελέτες.[7] Το Lepodisiran εμφανίζει το πλεονέκτημα της παρατεταμένης δράσης σε μεγάλες δόεις με αποτέλεσμα την χορήγηση 1 ή 2 φορές το χρόνο.[8] Στη φάσης μελέτη καρδιαγγειακών εκβάσεων ACCLAIM-Lp(a), το φάρμακο δοκιμάζεται όχι μόνο σε πάσχοντες από καρδιαγγειακή νόσο, αλλα και σε υψηλού κινδύνου ασθενείς με αυξημένη Lp(a) σε πλαίσιο πρωτογενούς πρόληψης. Τα aποτελέσματα της μελέτης αναμένονται το 2029.[9]
Το μοναδικό από του στόματος φάρμακο για στοχευμένη ελάττωση της Lp(a) είναι το Muvalaplin, το οποίο δρα εμποδίζοντας τη ένωση της apo (a) με την apoB-100 στο ήπαρ, με αποτέλεσμα μειωμένη σύνθεση της Lp(a). Το φάρμακο εχει βρεθεί ότι είναι βιοχημικά αποτελεσματικό στην ελάττωση των επιπέδων της Lp(a) έως 65%-80%, και αναμένεται να σχεδιαστεί μελέτη κλινικών εκβάσεων για τη διερεύνηση της μείωσης του καρδιαγγειακού κινδύνου.[10]
H Lp(a) φαίνεται ότι συνδέεται αιτιολογικά με την εμφάνιση καρδιαγγειακών νοσημάτων, γεγονός που την καθιστά δυνητικό θεραπευτικό στόχο για την ελάττωση του καρδιαγγειακού κιδύνου. Μέχρι να έχουμε στη διάθεσή μας αποτελέσματα από τις τυχαιοποιημένες μελέτες κλινικής αποτελεσματικότητας, ο χειρισμός των ασθενών με πολύ αυξημένα επίπεδα Lp(a) βασίζεται στην εφαρμογή των κατευθυντήριων οδηγιών της καρδιαγγειακής πρόληψης με χορήγηση των κλασικών υπολιπιδιαμικών φαρμάκων. Οι νεότερες θεραπείες έχουν το δυναμικό μεγάλης ελάττωσης των επιπέδων της Lp(a) και, αν τα αποτελέσματα των κλινικών μελετών αποβούν θετικά, θα βρουν τη θέση τους στην αντιμετώπιση του υπολειπόμενου καρδιαγγεικού κινδύνου στους κατάλληλους υποψήφιους.
Βιβλιογραφικές Αναφορές:
[1] Pharmaceuticals (Basel). 2025;18:753
[2] Atherosclerosis. 2025;409:120479
[3] N Engl J Med. 2020;382(3):244–55
[4] Am Heart J. 2025;287:1-9
[5] N Engl J Med. 2022;387:1855-1864
[6] https://clinicaltrials.gov/study/NCT05581303
[7] JAMA. 2022;327:1679–1687
[8] N Engl J Med. 2025;392:1673-1683
[9] https://clinicaltrials.gov/study/NCT06292013
[10] JAMA. 2025;333:222-231