Επιμέλεια:
Χ. Μιχαλακέας, MD, PhD, Καρδιολόγος
Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών
Υπεύθυνος Λιπιδαιμικού Ιατρείου Ευρωκλινικής Αθηνών
Λ. Ραλλίδης, Καθηγητής Καρδιολογίας
Υπεύθυνος Υπολιπιδαιμικού Ιατρείου και Ιατρείου Πρώιμης Στεφανιαίας Νόσου
Β΄ Πανεπιστημιακή Καρδιολογική Κλινική Π.Γ.Ν. «Αττικόν»
Ποιά είναι η επίδραση της σίγασης του γονιδίου της angiopoietin-like protein 3 με μία μόνο ένεση σε ασθενείς με υπερλιπιδαιμία?
Η angiopoietin-like protein 3 (ANGPTL3) αναστέλλει τη δραστικότητα της λιποπρωτεϊνικής και της ενδοθηλιακής λιπάσης και οδηγεί σε αύξηση των επιπέδων της LDL-χολ και των τριγλυκεριδίων ορού. Το νεότερο φάρμακο CTX310 αποτελεί ένα CRISPR-Cas9 (clustered regularly interspaced short palindromic repeats-Cas9 endonuclease) μεταφορικό RNA (mRNA) που προκαλεί μετάλλαξη απώλειας δράσης (loss-of-function) του ηπατικού γονιδίου της ANGPTL3. Στην παρούσα φάσης 1 μελέτη αξιολογήθηκε η ασφάλεια και η αποτελεσματικότητα διαφόρων δοσολογικών σχημάτων του φαρμάκου σε 15 πάσχοντες από αρρύθμιστη υπερλιπιδαιμία. Τρεις από τους συμμετέχοντες εμφάνισαν αντίδραση κατά την έγχυση του φαρμάκου, ένας κήλη μεσοσπονδυλίου δίσκου και ένας πέθανε αιφνιδίως περίπου 6 μήνες μετά τη χορήγηση του φαρμάκου. Το φάρμακο οδήγησε σε δοσοεξαρτώμενη ελάττωση των επιπέδων της ANGPTL3 έως 73,2% στη μέγιστη δόση των 0,8 mg/kg και δεν καταγράφηκαν τοξικές επιδράσεις που να περιορίζουν τη χορηγούμενη δόση. Οι ερευνητές συμπεραίνουν ότι η σίγαση του γονιδίου της ANGPTL3 οδηγεί σε δοσοεξαρτώμενη μείωση των επιπέδων της. Θα χρειαστούν όμως μεγάλες και μακροχρόνιες μελέτες ασφάλειας και αποτελεσματικότητας της επαναστατικής αυτής θεραπείας η οποία υπόσχεται τη μόνιμη με μία μόνο χορήγηση του φαρμάκου αντιμετώπιση της υπερχοληστερολαιμίας.
(Laffin LJ, Nicholls SJ, Scott RS, et al. N Engl J Med. 2025;393:2119-2130)
Ποιά είναι η επίδραση της εβολοκουμάμπης σε ασθενείς χωρίς ιστορικό εμφράγματος μυοκαρδίου ή αγγειακού εγκεφαλικού επεισοδίου?
Το κλινικό όφελος της θεραπείας με εβολοκουμάμπη στην πρωτογενή πρόληψη δεν έχει αποδειχθεί. Η μελέτη VESALIUS-CV αποτελεί μια πολυκεντρική, διπλά-τυφλή, τυχαιοποιημένη μελέτη που συμπεριέλαβε ασθενείς με αθηρωματική νόσο ή σακχαρώδη διαβήτη χωρίς ιστορικό εμφράγματος μυοκαρδίου ή αγγειακού εγκεφαλικού επεισοδίου. Οι 12.257 συμμετέχοντες, διάμεσης ηλικίας 66 ετών, με επίπεδα LDL-χολ >90 mg/dL τυχαιοποιήθηκαν να λάβουν εβολοκουμάμπη σε δόση 140 mg ανά 2 εβδομάδες ή εικονικό φάρμακο. Σε παρακολούθηση 4,6 ετών η ομάδα της εβολοκουμάμπης έδειξε μείωση του κινδύνου για εμφάνιση καρδιαγγειακού θανάτου, οξέος εμφράγματος μυοκαρδίου, αγγειακού εγκεφαλικού επεισοδίου ή συστηματικής εμβολής κατά 25%. Δεν υπήρχε σημαντική διαφορά στην επίπτωση ανεπιθύμητων ενεργειών ανάμεσα στις δύο ομάδες. Οι συγγραφείς καταλήγουν ότι η χορήγηση εβολοκουμάμπης προσφέρει κλινικό όφελος σε πλαίσιο πρωτογενούς πρόληψης σε ασθενείς με αθηρωματική νόσο ή σακχαρώδη διαβήτη.
(Bohula EA, Marston NA, Bhatia AK, et l. N Engl J Med. 2025. doi: 10.1056/NEJMoa2514428. Epub ahead of print)
Ποιά είναι η αποτελεσματικότητα και η ασφάλεια ενός από του στόματος αναστολέα της PCSK9 σε πάσχοντες από ετερόζυγο οικογενή υπερχοληστερολαιμία?
Το νεότερο υπολιπιδαιμικό φάρμακο enlicitide decanoate αποτελεί έναν από του στόματος αναστολέα της PCSK9. Η αποτελεσματικότητα και η ασφάλεια του φαρμάκου δοκιμάστηκε σε μια φάσης 3 μελέτη στην οποία συμμετείχαν 303 πάσχοντες από ετερόζυγο οικογενή υπερχοληστερολαιμία (Heterozygous Familial Hypercholesterolemia, HeFH) με επίπεδα LDL-χολ εκτός στόχου παρά τη λήψη υπολιπιδαιμικής αγωγής με στατίνη +/- εζετιμίμπη. Οι συμμετέχοντες τυχαιοποιήθηκαν στην προσθήκη 20 mg enlicitide ημερησίως ή σε εικονικό φάρμακο και αξιολογήθηκε η ελάττωση της LDL-χολ μετά από 24 εβδομάδες θεραπείας. Βρέθηκε ότι το enlicitide ελάττωνε επιπλέον την LDL-χολ κατά 58,2% χωρίς να καταγραφούν σοβαρές ανεπιθύμητες ενέργειες. Η ευνοϊκή επίδραση του φαρμάκου στις λιπιδαιμικές παραμέτρους φάνηκε να διατηρείται έως την 52η εβδομάδα παρακολούθησης, ενώ καταγράφηκε επιπλέον αξιοσημείωτη ελάττωση των επιπέδων της Lp(a) ~ 25%. Οι ερευνητές διαπιστώνουν ότι η χορήγηση του νεότερου από του στόματος αναστολέα της PCSK9 σε πάσχοντες από HeFH οδηγεί σε σημαντική βελτίωση των λιπιδαιμικών παραμέτρων.
(Ballantyne CM, Gellis L, Tardif JC, et al. JAMA. 2025:e2520620. doi: 10.1
Ποιά είναι η σχέση της λιποπρωτεΐνης (α) με την εμφάνιση άνοιας?
Η άνοια αποτελεί σημαντική αιτία θανάτου και αναπηρίας και μοιράζεται κοινούς παράγοντες κινδύνου με τα καρδιαγγειακά νοσήματα. Τα δεδομένα για την συσχέτιση της λιποπρωτεΐνης (α) [Lp(a)] με την εμφάνιση άνοιας είναι αντικρουόμενα. Στην παρούσα μελέτη συγκεντρώθηκαν αναδρομικά οι μετρήσεις Lp(a) σε 539.478 ατομα από τον πληθυσμό των μελετών Copenhagen General Population Study, the Copenhagen City Heart Study και από την UK Biobank, και εξετάσθηκε η συσχέτιση με την εμφάνιση αγγειακής άνοιας ή/και άνοιας της νόσου Alzheimer. Η μέση περίοδος παρακολούθησης ήταν τα 30,2 έτη κατά την οποία 6.404 άτομα εμφάνισαν νόσο Alzheimer και 7.866 άτομα εμφάνισαν αγγειακή άνοια. Σε συνεχείς κλίμακες δεν διαπιστώθηκε συσχέτιση ανάμεσα στα επίπεδα Lp(a) και τον κίνδυνο για νόσο Alzheimer ή αγγειακή άνοια. Στον πληθυσμό της UK Biobank βρέθηκε συσχέτιση ανάμεσα στα υψηλά επίπεδα Lp(a) και την εμφάνιση αγγειακής άνοιας, το εύρημα αυτό όμως δεν επιβεβαιώθηκε στις δύο άλλες κοορτές. Οι συγγραφείς διαπιστώνουν ότι τα χαμηλά επίπεδα Lp(a) δεν φαίνεται να σχετίζονται με την εμφάνιση νόσου Alzheimer ή αγγειακής άνοιας, ενδέχεται όμως τα πολύ υψηλά επίπεδα Lp(a) να αυξάνουν τον κίνδυνο εμφάνισης αγγειακής άνοιας.
(Thomas PE, Vedel-Krogh S, Nielsen SF, et l. Eur Heart J. 2025;46:4779-4791)
Ποιά είναι η αποτελεσματικότητα του Olezarsen στην εμφάνιση παγκρεατίτιδας σε πάσχοντες από σοβαρή υπερτριγλυκεριδαιμία?
Το olezarsen είναι ένα αντινοηματικό ολιγονουκλεοτίδιο που μειώνει τα τριγλυκερίδια μέσω ελάττωσης της ηπατικής σύνθεσης της απολιποπρωτεΐνης C-III (apoC-III). Η αποτελεσματικότητα του φαρμάκου στην ελάττωση των τριγλυκεριδίων σε πάσχοντες από σοβαρή υπερτριγλυκεριδιαμία εξετάσθηκε σε δύο διπλά-τυφλές τυχαιοποιημένες μελέτες (CORE-TIMI 72a και CORE2-TIMI 72b). Συνολικά τυχαιοποιήθηκαν 1.061 ασθενείς με επίπεδα τριγλυκεριδίων ορού σταθερά > 500 mg/dL σε μηνιαία χορήγηση 50 ή 80 mg olezarsen ή σε εικονικό φάρμακο. Μετά από 6 μήνες θεραπείας διαπιστώθηκε ελάττωση των επιπέδων τριγλυκεριδίων ορού κατά 49,2-62,9% με χορήγηση 50 mg olezarsen και 54,5-72,2% με χορήγηση 80 mg olezarsen. Στην ετήσια παρακολούθηση των συμμετεχόντων καταγράφηκε μείωση της εμφάνισης οξείας παγκρεατίτιδας κατά 85% στους ασθενείς που έλαβαν το φάρμακο χωρίς σημαντικές ανεπιθύμητες ενέργειες, με εξαίρεση την αύξηση των ηπατικών ενζύμων και την θρομβοκυττοπενία κυρίως με τη δόση των 80 mg. Συμπερασματικά, η χορήγηση olezarsen σε άτομα με σοβαρή υπερτριγλυκεριδαιμία οδηγεί σε σημαντική μείωση των επιπέδων τριγλυκεριδίων ορού και στη μείωση της επίπτωσης οξείας παγκρεατίτιδας.
(Marston NA, Bergmark BA, Alexander VJ, et al. N Engl J Med. 2025. doi: 10.1056/NEJMoa2512761. Epub ahead of print.)